Inngangur

Í þessari ritgerð ætla ég að fjalla um einelti, kynferðisafbrot, mótun einstaklings og margt annað svipað sem fer framm á netinu. Þetta er kannski frekar óvenjuleg efni sem ég ætla að fjalla um, en samt sem áður er það mín skoðun að þetta er búið að breyta heiminum á sinn hátt og mörgum samfélögum og fjölskyldum. Ætla ég mér að reyna að rökstyðja mál mitt og mína skoðum. Afhverju mér finnst þetta vera búið að breyta heiminum? Sem allra best með dæmum úr ýmsum heimildum héðan og þaðan.


Allt hefur sína byrjun.

Internetið var að sjálfsögðu mikil nútímavæðing á sínum tíma þegar það kom þó svo að okkur finnist það nú ekki lengur. Við venjulega fólkið, ef það er það sem við erum kölluð fengum ekki einu sinni aðgang að því fyrr en löngu seinna, mörgum árum. Til að byrja með var það aðeins notað af hermönnum í hernum til að senda mikilvægar upplýsingar sín á milli og svoleiðis. Við vorum en í gamla góða gírnum með símana sem maður þurfti að hringja í svo kallaða stjórnstöð og byðja um þann einstakling eða það heimilisfang sem maður ætlaði að fá samband við. Svo þurfti starfsmaðurinn þar að gefa mann samband og það tók allt sinn tíma. Þessar símalínur sem voru hér áður fyrr voru ekki alveg eins snöggar og ADSL tengingarnar okkar nú til dags. Og til að bæta oná þetta allt saman þá gat starfsmaðurinn á símastöðinni hlustað á allt heila samtalið, svo maður var nú ekki beint að fara með persónuleg mál í gengum síma í þá daga sem er eitt af því sem við gerum hvað allra mest af í dag. Öruglega of mikið af því ef eitthvað er. Hvað varð um það að hittast bara og ræða málin við vini sína og fjölskyldur? Við búum nú einu sinni á Íslandi, það er nú ekki það langt á milli okkar. En að sjálfsögðu er ég ekki að segja að maður eigi að keyra til Hafnar í Hornafirði til að ræða e-ð mál sem maður gæti alveg gert í gegnum símann. Málið er bara að við erum að leyfa þessu að stjórna okkur á vissan hátt.


Einelti og netið.

GSM símar og netið eru oft nemt þegar talað er um einelti, þessir miðlar hafa líka hafa líka opnað ýmsa nýja vegi til þess að komast að fólki eins og til dæmis með að skrifa eitthvað ljótt í gestabækur á bloggsíðum eða í sms skilaboðuðm. Þetta er að sjálfsögðu ekki vandamál já öllum en hjá sumum er það. Stór hluti af þessu vandamáli er líklega sá að við verðum svo upptekin af allri þessari nýju tækni og nútímavæðingu að við gleymum að þegar við erum á netinu eða að senda sms þá gilda sömu gildi og viðmið og í daglegu lífi. Maður labbar ekki uppað einstakling í skaffó og segir bara hvað sem er. Við erum alin upp eftir þessum ''óskráðu reglum,, sem eru þær sem við ræum í uppeldinu hjá foreldrum okkar sem er til dæmis að vera kurteis, þakka fyrir sig, ekki smjatta og endalaust áframhald er af þessum reglum. Mest til skammar er þó það að það eru ekki bara börn og unglingar seum eru að skrifa ljót og sóðaleg skrif á netið, heldur eru það líka fullornir. Fullornir einstaklingar sem eiga að hafa vitið fyrir börnum og unglingum og eru bara ekkert betri sjálf.
Netið er opinber vettvangur og ég get næstum leift mér að fullyriða það að hann er opinberasti vettvangur í heiminum en það virðast bara ekki allir átta sig á því. Það sem maður setur á netið geta allir skoðað, séð eða lesið. Það er aðgengilegt öllu. Tökum dæmi. Ef til dæmis ég myndi reiðast við vinkonu mína vegna þessu að hún gerði e-ð sem að ég vildi ekki að hún gerði. Hún var með stráknum sem ég var skotin í. Ég verð auðvitað þvílíkt afbriðisöm, sérstaklega þar sem hún vissi að ég var skotin í honum og ég ákveð að hefna mín. Ég á nefnilega myndir af henni sem hún er að gera e-ð sem hún átti ekki að vera að gera og var búin að lofa að sína engum. Ég set þær á netið í reiðiskastinu og svo líða klukkutímar og ég róast og fatta hvað það var heimskulegt sem ég var að gera og fer og tek þær aftur út. En í millitíðini getur nefnilega einhver séð myndirnar og 'saveað' þær í sína tölvu og sett þær aftur inn eða eitthvað svoleiðis. Það er það sem ég meina þegar ég segi að það sem maður setur á netið er ekki tekið aftur, það er öllum opið.
Bloggsíður eins og blogcentra.is og .bloggar.is eru búnar að vera gríðarlega vinsælar núna síðast liðin ár. Sérstaklega á meðal okkar ungafólksins. Nú tala ég af reynslu, ég er en þá ung og er búin að eiga og á bloggsíðu. Búin að vera vitni að ýmsum svona dæmum en aldrei dottið í hug að gera eitthvað. Hvað átti maður svo sem að gera þegar þetta var fólk sem maður þekkti ekki neitt og hafði aldrei séð áður. Svo var það eitt atvik sem ég sá á netinu sem gerði svona útslagið eins og maður segir og fékk mig svona til þess að hugsa aðeins um þetta svona yfir höfuð. Einelti á bloggsíðum sem þessum eins og ég nefndi hérna að ofan felst oftast í ljótum skrifum sem særa tilfinningar fólks. Þessi skrif eru til dæmis sett í gestabækur sem eru innhangandi á bloggsíðunni hjá einstaklingunum eða gerandinn sjálfur bloggar bara særandi skrif um einhvern ákveðin og nafngreinir hann á sínu eigin blogg, setur jafnvel inn myndir. Það getur bæði verið einstaklingar sem eru að leggja ákveðna manneskju í einelti sem þeir þekkja eða bara að skrifa þvílíka ruglið á síður hjá fólki sem það þekkir ekki neitt. Bara afþví þeim finnst það gaman eða töff. Hvað er svona töff? Það er nú samt ekki þannig að ekkert sé gert í svona málum, en of oft er samt ekkert gert. Ef ég myndi setja ljót skrif eða myndir inná mitt bloggsvæði þá á ég yfir höfuð mér að síðunni verði lokað. Þjónustuaðilarnir sem gefa þessa þjónustu á netinu að hafa bloggsíður ber að fylgjast með svona hlutum og einnig er hægt að senda ábendingar eða kvartanir til þeirra. Ef þeir telja það sem skrifað er flokkast undir meinyrði eða eitthvað ósiðsamlegt fellur það að sjálfsögðu undi meinyrðalög og ef sá sem skrifaði er óforráða bera foreldrarnir ábyrgð. Til þess að þjónustu aðilarnir hafi eitthvað i höndum sér skrá þeir niður IP tölur til þess að geta sannað úr hvaða tölvu skrifin koma.
Fólk hefur mjög misjafnar skoðanir á þessu máli. Ég tel að foreldrar eigi að fylgjast með netnotkun barna sinna. Ég meina afhverju ekki? Ef maður getur komið í veg fyrir að 13 ára stelpa mans sé að fara hitta 30 mann á njálsgötunni í popp og video heima í íbúðinni hanns gerir maður það þá ekki? Jú það held ég nú. Það er einmitt allskonar svona kallar sem eru að misnota sér netið. Eða misnota? Þetta er að vís opinvettvangur en samt, jú ég held mig við misnota! Maður hefur séð þetta gerast og þetta mun halda áfram að gerast. Það eru margir fjölmiðlar í útlöndum búnir að sýna framá að þessir barnanýðingar leinast útum allt á netinum. Hanga á spjallrásum og tala við ungar stelpur sem stráka. Kompás er fjölmiðlahópur hér á Íslandi sem er líka búin að sýna framá þetta. Þeir voru að vís umdeildir vegna grófra aðferða til dæmis með því að ljúa og segjast vera 13 ára stúkla á spjallrás og plata menn til þess að koma og taka svo á móti þeim með földnum myndavélum. Sumir tala um að það sé verið að brjóta á einkarétti þeirra. En hvað með það? Eru þeir ekki að brjóta lögin líka?
Ég verð vonandi einhvertíman foreldri og þá vil ég ekki þurfa lifa í einhverjum ótta um að einhverjir barnaperrar seú að tala við barni mitt á netinu, það sé verið að gera lítið úr því, eða að það sé að gera lítið úr einhverjum öðrum og skrifa niðrandi texta og setja inn ljótar myndir. Það er alveg jafn hræðilegt að eiga barn sem er þolandi eða gerandi. Auðvitað viljum við reyna ða koma í veg fyrir þessa hluti. Þess vegna finnst mér mikilvægt að foreldrar séu vel virkir með börnunum sínum á netinu og viti um ferðir þeirra. Ég las í Mannlíf einhvertíman viðtal við einhverja konu, það var einmitt verið að tala um þetta. Henni fannst það vera einhverskonar innrás í einkalíf barns að fylgjast með bloggsíðum þeirra og ferðum þeirra á netinu. Þetta er umdeilandlegt. En það sem ég segi, verum virk og fylgumst með netnotkun þeirra. Mín skoðun er að það er stór miskilningur að það sé ákveðin innrás í einkalíf barns að skoða reglulega bloggið þeirra. Eins og ég sagði hérna að ofan þá er netið opinber vettvangur, opin hverjum sem er. Einkalíf er ekki til á netinu. Það sem foreldrar hafa einfaldlega uppúr þessu er að það er auðveldrara og fljótlegara fyrir þá að bregðast við ef eitthvað fer í gang.
Sífellt fleiri miðlar tengjast netinu og þessi sýndarveruleiki sem þar fer fram er orið stór hluti af því sem börnin okkar alast upp við í dag og koma einnig til með að lifa í þegar þau verða fullorðin. Það þarf bara að kenna ungu fólki að fóta sig á netinu rétt eins og þegar einstaklingur tekur bílprófið. Hann tekur ekki bílpróf ánþess að fara í ökutíma og læra umferðalögin, þannig verða bara slys. Sama gildir með internetið. Mikið að fullornu fólki bregst þannig við þegar þetta umræðu efni er tekið upp að það kunni bara ekkert á þetta allt saman í þessari tölvu og vilji bara síma sem hægt er að hringja úr og svar í. Þetta skapar líka bara eina leið til þess að eyða smá tíma með börnunum okkar. Fá þau til þess að kenna okkur, mynda þannig samskipit og framleiðis.
Ég gerði smá net rannsókn og rakst á síðu www.saft.is sem mér finnst vera mjög sniðug fyrir foreldra sem eru ekki mjög vel að sér í þessum málum. Þar eru mörg góð ráð fyrir foreldra og kennslu efni um örugganetnotkun fyrir börn. Það er til eitthvað sem heitir 'netvari' sem er víst eitthvað sem er sniðugt að fá sér ef maður á börn sem er í þessu. Ég er reyndar ekki búin að kynna mér það svo ég veit ekki alveg hvernig þetta virkar. En orðið lýsir því nú samt smá finnst mér. Þetta sem sagt heldur einhvers konar vörð um netið í tölvunni þinni það er ekki hægt að gera hvað sem er.

Eitt er víst að við berum öll sem eitt ábyrgð á því að samfélagið okkar haldi velli, það sé gott og ekki sé verið að skemma eða eyðileggja líf okkar að ástæðulaus. Þetta getur skeð fyrir mig og þig þessi dæmi sem ég er búin að vera taka. Með við að tala saman og minna hvort annað á að með því að haga sér á netinu eins og maður gerir í dagsdaglegu lífi getur maður komið í veg fyrir mikil sárindi.



Lokaorð.

Í stuttu máli þá las ég fullt af greinum á netinu til þess að kynna mér þetta betur og fann enga heimild sem mér fannst e-ð sitja eftir. Þetta var voða mikið það sama aftur og aftur bara sitthvor dæmin. Þannig ég ákvað bara að skrifa útfrá mínu hjarta meða við þessar greinar og mynda mér mína eigin skoðun. Þetta hefur kannski ekki breytt heiminum jafn mikið og franska byltingin en þetta er búin að eiga sinn þátt í heiminum eins og hann er orðin í dag og á bara eftir að halda áfram held ég. Þróunin er orðin svo hröð að við vitum ekki hvort við séum að koma eða fara. Þetta hefur haft áhrif á foreldra, sumir efast um hvort þeir séu að sinna sínu foreldra hlutverki fyllilega. Þetta hefur áhrif á okkur unga fólkið og börnin, við tökum þetta með okkur í okkar líf þegar við veðrum fullorðin og áfram og áfram. Það sem ég er að reyna að segja að það gæti orðið þannig að það yrði bara hinn eðlilegasti hlutur að gefa skít í hvern sem er á netinu í framtíðinni ef við pössum þetta ekki. Hvað þá bara augnlit til augnlits við fólk.... Nánar